De nalatenschap van Jeanne Brabants

Voormalig balletdanseres Anouchka Balsing vertelt over haar jaren bij de Koninklijke Balletschool en het Ballet van Vlaanderen, waar ze werkte onder leiding van Jeanne Brabants. Ze herinnert zich een gedreven en veeleisende pedagoge met een duidelijke visie: dans moest toegankelijk zijn voor iedereen, niet alleen voor een elite. Aan de hand van haar herinneringen aan repetities, tournees en het leven binnen het gezelschap schetst Balsing hoe Brabants haar dansers opleidde: niet alleen als performers, maar ook als toekomstige docenten en ambassadeurs van de dans.

De jongste zus van Jeanne, Annie Brabants, danste vanaf haar negende en bleef dat haar hele leven doen. Ze blikt terug op de beginjaren van de Brabantsschool, de optredens, de zelfgenaaide kostuums en de concoursen in binnen- en buitenland. Ze beschrijft haar eerste stappen als prille danser, haar jarenlange begeleiding van kinderen en hoe ze, met veel geduld, jongens leerde dansen in een tijd waarin dat allesbehalve vanzelfsprekend was. Tegelijkertijd haalt ze herinneringen op aan haar zus Jeanne, de drijvende kracht achter alles, die dans in Antwerpen op de kaart zette. Tussen de herinneringen door klinkt ook een bezorgdheid: hoe wordt er vandaag gezorgd voor wat zij en Jeanne samen hebben opgebouwd?

Guido Canfyn vertelt hoe Jeanne Brabants hem aan het begin van zijn carrière als lichtontwerper en technicus de kans gaf om achter de schermen mee te bouwen aan het Ballet van Vlaanderen. Hij blikt terug op een reizend gezelschap, een echt ‘theatre on wheels’, en deelt zijn ervaringen met de artistieke en praktische uitdagingen van internationale tournees. Aan de hand van persoonlijk archiefmateriaal schetst Canfyn hoe Belgische theaters doorheen de jaren veranderden en illustreert hij hoe zijn handgetekende lichtplannen voor de herneming van Brabants’ choreografie ‘Cantus Firmus’ (1970), door Opera Ballet Vlaanderen in 2019, werden gedigitaliseerd. 

Danser en choreograaf Aimé de Lignière blikt terug op de pedagogie van Jeanne Brabants, die zowel aandacht had voor de fysieke mogelijkheden van haar leerlingen als voor de artistieke dimensie van ballet. Hij reflecteert ook over het auteurschap van choreografen en dansers binnen creatieprocessen en benadrukt Brabants’ grote invloed op zijn carrière. Tegelijk betreurt hij dat Brabants later door politieke intriges opzij werd gezet als directrice van het Ballet van Vlaanderen.

Karin Heyninck, voormalig danseres bij het Ballet van Vlaanderen, omschrijft Jeanne Brabants als een inspirerende kracht die haar op jonge leeftijd via wedstrijden, tournees en samenwerkingen met gastchoreografen een springplank bood naar een internationale carrière. De ontmoeting met choregraaf Maurice Béjart in Brussel liet een blijvende indruk na, terwijl de balletten van Jiří Kylián haar naar een verdere loopbaan bij het Nederlands Dans Theater leidden. Aan de hand van enkele anekdotes schetst Heyninck Brabant’s jarenlange inzet voor dans in Vlaanderen.

Irma Swijnen, oud-leerling van Jeanne Brabants en danspedagoge, licht de Russische Vaganova-methode toe en vertelt hoe deze in Vlaanderen werd onderwezen, zowel aan de Koninklijke Balletschool Antwerpen als via workshops bij dansschool Arabesque, die zij zelf oprichtte. Tegelijk uit ze kritiek op bepaalde pedagogische uitgangspunten en pleit ze voor een ‘gezonde’ benadering van balletonderwijs voor kinderen. Desondanks bleef Swijnen Brabants' klassieke erfenis trouw en richtte ze Junior Ballet Antwerp op, met als doel jonge dansers een brug te bieden naar het professionele veld.

Ben Van Cauwenbergh, neef van Jeanne Brabants, voormalig danser bij Koninklijk Ballet van Vlaanderen en choreograaf en balletdirecteur, vertelt hoe zijn tante zijn passie voor choreografie leven inblies en hem en vele andere dansers groot heeft gemaakt. Met zijn eigen danscarrière als leidraad in het gesprek blikt hij terug op de toenmalige harde danswereld en de verschillen met vandaag. 

Walter van Opstal was gedurende 30 jaar werkzaam als  administratieve duizendpoot bij de Stedelijke Balletschool van Antwerpen. Hij beschrijft Jeanne Brabants als een visionaire en veeleisende vrouw met focus op de dansopleiding. Zij verwachte dat iedereen alles gaf voor "het goede doel”. Hij blikt terug op een boeiende tijd met "de Russen“ en vertelt over de uitdagingen om Bolshoj gastdocenten tijdens de koude oorlog naar Antwerpen te krijgen.

Marie-Louise Wilderijckx was een vroege leerlinge van Jeanne Brabants en bouwde een professionele danscarrière uit als danseres, docente en balletmeesteres bij invloedrijke gezelschappen. Als soliste bij het Koninklijk Ballet van Vlaanderen danste ze onder meer de hoofdrol in Amelia, een choreografie van Jeanne Brabants. Wilderijckx vertelt hoe ze via Brabants op jonge leeftijd kennismaakte met improvisatie- en karakterdans en de kans kreeg om samen te werken met verschillende inspirerende choreografen, componisten, en kostuumontwerpers en welke impact dat had op haar als danseres. Ze licht toe hoe ze het Koninklijk Ballet Van Vlaanderen doorheen de jaren zag evolueren en hoe ze zelf haar bijdrage leverde bij de introductie van de Vaganova-methode in België na haar periode in Oostenrijk en Rusland.  

Als een van Jeanne Brabants’ eerste leerlingen vertelt Marleen Wouters over de Russische en Engelse ballettechniek en over pedagoog Kurt Jooss. Als voormalig danseres bij het Ballet van Vlaanderen herinnert ze zich hoe Brabants bij het choreograferen inspiratie putte uit muziek en schilderkunst. Tot op vandaag is Wouters een grote operaliefhebber.