Hoe zet je een archief in als vertrekpunt, leidraad? Daar heb ik lang mee geworsteld. Tot ik begreep dat ik mijn eigen zoektocht doorheen het archief als vertrekpunt kon nemen.
Welke rol neem je op in ‘het dorp’-concept van Zuurvrij 50?
Ik kreeg de rol van onderwijzer toebedeeld.
Kon je je makkelijk in deze rol vinden en waarom wel of niet?
Het is een bijna logische keuze. Nooit heb ik de schoolbanken verlaten, eerst was ik student en nu ben ik al ruim 25 jaar leerkracht.
De rode draad doorheen mijn lesgeven klinkt als mijn liefde voor de taal en hoe die door te geven. Als (boeken)meester Tom mocht ik mijn leerlingen begeesteren met boeken en verhalen. Dat ik ondertussen zelf boeken schreef, maakte dit alles geloofwaardiger.
Nu ik mensen uit andere landen en streken ook letterlijk Nederlands leer spreken, lezen en schrijven, begrijp ik beter hoe belangrijk het is om een moedertaal te hebben. Hoe je een oertaal nodig hebt, waaraan je je nieuwe taal kan koppelen.
Hoe was de ervaring om met archiefmateriaal te werken?
Dat vond ik een bijzonder moeilijke oefening. Je mag me vragen om een artikel te schrijven over taal, welke mechanieken schuilen achter het overbrengen van een nieuwe taal. Ik kan probleemloos commentaar met argumenten geven op het huidige onderwijslandschap en hoe die al dan niet het leren van een (nieuwe) taal bevordert of in de weg staat. Maar het archief daarbij als vertrekpunt nemen, leek me aanvankelijk onmogelijk.
De opdracht, zoals die door Dalilla in een mail geformuleerd werd, was me niet meteen duidelijk. Toen ik de eerste maal in het Letterenhuis arriveerde en al de dozen, mappen en kaften zag, zonk de moed me letterlijk in de schoenen.
Hoe ben je er dan precies mee aan de slag gegaan?
Omdat mijn vrouw haar leven lang in de Mevrouw Courtmansstraat (te Berchem, n.v.d.r.) gewoond had en ik een klein beetje kennis over het leven van Mevrouw Courtmans-Berchmans had – ze was nota bene zelf ook onderwijzer en had ook in Lier gewoond, mijn thuisstad – nam ik haast meteen de vlucht vooruit en koos ik voor haar archief als leidraad.
Maar dan nog, hoe zet je dit in als vertrekpunt, leidraad? Daar heb ik lang mee geworsteld. Ik had wel draadjes en losse eindjes, maar je moet dat toch aan elkaar weten knopen. Tot ik begreep dat ik mijn eigen zoektocht doorheen het archief als vertrekpunt kon nemen voor het artikel. Aan mijn wroeten en wringen, aan mijn ontdekkingen heb ik het artikel opgehangen.
Hoe het archief tot leven is gekomen, beschouw ik wel als een verrijkende ervaring.
Welke stem probeer je te laten horen vanuit jouw dorpsrol – en waarom is die vandaag relevant?
De stem van de kritische leer-kracht en opvoeder. In de huidige maatschappij is de waarde van een stem als deze voor vele mensen niet langer relevant. De ontzuiling, de toestroom aan informatie en (sociale) media ... maakt dat ieder wel zijn eigen waarheid vindt en kan prediken. Maar ondanks de opkomst van AI en een overvloedig aanbod aan leerbaar online materiaal, heb je leerkrachten gewoon nodig. Zij zullen altijd iets toevoegen waar technologie faalt. Zij zullen verbinden waar anderen verdelen. En een leerkracht, of we dat nu willen of niet, is ook een beetje ouder of voogd van de leerlingen die hij begeleidt.
It's takes a village to raise a child. En in dat dorp heeft de leerkracht zijn vaste plek en stek.
Uit het archief van Johanna Courtmans-Berchmans
Hier komt meer uitleg over de archiefstukken op de foto (zie mail naar Yara en Peter).
Uit het artikel in Zuurvrij 50
Dat mensen zichzelf en hun gezin verpotten, op zoek naar een betere toekomst, waar heb ik dat nog gehoord? Het klinkt als de aangrijpende verhalen van de volwassenen die vandaag voor me zitten in het klaslokaal. Ze willen zo graag een nieuwe taal leren, want wie de juiste woorden vindt, vindt ook een nieuwe plek. Elke dag zoeken we samen naar die woorden en zinnen. Met een methodiek als het even kan, met hand en tand als het moet. Zo mekkerde ik ooit uit volle borst om het woord geit met de ei-klank aan te brengen. De meerderheid geloofde dat ik het geblaat van een schaap nabootste. Een enkeling dacht aan een zieke koe. Soms schuurt de realiteit van de ene met het archief van een ander.
Biografie
Tom Marien is vader van twee, leerkracht en auteur. Hij is jurylid van de Boon (kinder- en jeugdliteratuur), schreef enkele goed onthaalde prentenboeken en publiceerde poëzie en kortverhalen in onder meer Deus Ex Machina en Poëziekrant. ’s Nachts ligt hij wel eens wakker van de klimaatopwarming en het gat in de begroting. Dat laatste zal hij proberen te dichten.
