Tom Lanoye geldt als een van de belangrijkste levende schrijvers uit Vlaanderen. Hij startte zijn carrière in de vroege jaren 1980 met dichtbundels uitgegeven in eigen beheer en optredens op vele Vlaamse podia. Tijdens het eerste decennium van zijn carrière publiceerde hij naast poëzie ook kritieken, verhalen, een roman en een theatertekst. Zijn oeuvre omvat ondertussen een tiental romans, meer dan dertig theaterteksten, een dozijn theatersolo’s en talloze columns, toespraken en essays. Tot zijn belangrijkste werken behoren de bundel Een slagerszoon met een brilletje (1985), de romans Kartonnen dozen (1991), Sprakeloos (2009) en De draaischijf (2022), de ‘Monstertrilogie’ (1997-2002) en de theaterteksten Ten Oorlog (1997), Mamma Medea (2001), Atropa (2008) en Bloed en rozen (2011). Zijn werken zijn vertaald in meer dan twintig talen, waaronder het Frans, Duits, Engels, Afrikaans en Spaans. In 2003 was Tom Lanoye de eerste officiële stadsdichter van Antwerpen. Zijn hele carrière lang brengt hij zijn werk op de planken en laat hij zijn stem horen in het publieke debat.
Schepen voor cultuur Lien Van de Kelder: “Wat een belangrijke aanwinst voor onze stad. Tom baseerde zich dikwijls op het archief van het Letterenhuis voor zijn meesterwerken, zoals voor het geweldige 'De draaischijf'. Dat nu de archieven van deze meester van de literatuur - stadsdichter ook - verwelkomd worden bij het Letterenhuis maakt dat deze literaire draaischijf kan blijven draaien en inspireren voor deze en volgende generaties.”
Het Letterenhuis bewaarde al: een handvol handschriften uit het begin van de carrière en het dossier van de spraakmakende theatermarathon Ten Oorlog van Lanoye. Nu kan het Letterenhuis, mede dankzij de steun van het Dotatiefonds voor boek en letteren, het archief vervolledigen.
Tom Lanoye: “Ik kan me geen betere thuis voor mijn archief indenken dan het Letterenhuis. Het zal daar schouder aan schouder mogen staan met werk van de auteurs die ik bewonder en aan wie ik schatplichtig ben. Met grote zorg zal mijn archief niet alleen bewaard, maar ook raadpleegbaar worden gemaakt. Hoe belangrijk dat is, heb ik zelf mogen ondervinden bij het schrijven van mijn roman 'De draaischijf', over het Vlaamse theatermilieu tijdens WO II. De uitgebreide collectie van het Letterenhuis bleek een goudmijn, en de deskundige hulp van het Letterenhuisteam onontbeerlijk bij het ontginnen ervan.”
Medaille van de toneelprijs van de Provincie Antwerpen (ontvangen in 1994 voor Blankenberge).
Werkmateriaal voor de Shakespearebewerking Koningin Lear uit 2015. Lanoye doorstreept alle passages die hij al heeft bewerkt of verworpen.
Lanoyes brillenverzameling. Vanaf het begin van zijn carrière draagt hij brillen van ontwerper Hoet.
Het archief geeft een beeld van het uitgebreide oeuvre van Tom Lanoye, hoe hij werkt, wat hem inspireert en hoe erop gereageerd wordt. Zijn optredens komen in woord en beeld terug tot leven. Het archief bevat ook tal van verwijzingen naar zijn moeder en zijn vader die een belangrijke rol spelen in zijn autobiografische werk. De vleessnijmachine uit de slagerij van zijn ouders en zijn brillencollectie maken de geschiedenis tastbaar.
Nele Hendrickx, directeur Letterenhuis: “Het Letterenhuis is bijzonder opgetogen om zo’n sprekend en volledig archief van een levende schrijver in de collectie op te kunnen nemen. Het archief van Tom Lanoye biedt onuitputtelijke mogelijkheden zowel voor onderzoek als om verhalen uit te puren."
Opmerkelijke stukken
Een paar objecten uit het archief trekken onmiddellijk de aandacht. Ze illustreren hoe Tom Lanoye zelf met zijn archief omgaat en getuigen van zijn liefde voor het bibliofiele boek. Voor het handschrift van Kartonnen dozen liet hij een doos in golfkarton maken. De pagina’s met de eerste aanzetten en verbeterde typoscripten werden ingebonden en in de doos gestoken, samen met een kleiner doosje met aandenkens aan de Griekenlandreis: folders en prentkaarten van antieke beeldhouwwerken van naakte mannen.
Souvenirs van Tom Lanoyes Griekenlandreis, inspiratie die gebruikt werd bij het schrijven van Kartonnen dozen.
Cassettebandjes uit het archief van Tom Lanoye, met o.a. een ingelezen versie van zijn boek Kartonnen dozen (verschenen 1991).
De eerste versie van Kartonnen dozen met de speciaal voor het handschrift gemaakte kartonnen doos.
Voor Sprakeloos maakten de boekbinders Otto Koch en Julia Guns een lijvige box. De met wit leder overtrokken box met gouden vierkantje refereert aan de cover van de eerste druk van het boek. De doos zelf bevat naast het handschrift van Sprakeloos een door Tom Lanoye zelf samengesteld ‘mini-archief’ over zijn ouders: hun trouwboekje, hun trouwringen, talloze foto’s, onderscheidingen die zijn moeder ontving als actrice, de tapes van het interview dat hij in 1989 van zijn vader afnam en een in eigen beheer uitgebracht dichtbundeltje met opdracht aan zijn ouders.
Tot slot is er de fraaie band ‘Voor R’ met brieven en het handschrift van de cyclus ‘6 Liedjes voor René’ uit Hanestaart: de in 1988 zorgvuldig in versvorm neergeschreven liefdesverklaring van Tom Lanoye aan zijn levenspartner.
In afwachting van de verwerking van het volledige Lanoye-archief is vanaf 10 april 2026 al een kleine selectie te zien in ‘De vitrine’ in het Letterenhuis. ‘Dozen uitpakken’ toont de iconische dozen gemaakt voor Kartonnen dozen en Sprakeloos, aangevuld met knipsels en foto’s uit het Lanoye-archief.
Tom Lanoye toont de foto van zijn moeder die gebruikt werd voor de kaft van Sprakeloos, het boek dat hij in 2009 over zijn moeder schreef.
Tom Lanoye laat een stuk handschrift van Sprakeloos zien.
Ereteken dat Lanoyes moeder ontving voor haar acteerwerk en de trouwringen van zijn ouders.
